• راهنمایان طبیعت گردی

فلات ایران نام یک منطقه گسترده جغرافیایی و زمین شناختی در قاره آسیا (اورآسیای مرکزی) در نیمکره شمالی است. این فلات در آسیای جنوبی، آسیای جنوب غربی و قفقاز گسترده شده است و از سرزمین‌های کم ارتفاع مجاور خود قابل تمایز است. فلات ایران تقسیمی جغرافیایی بر پایه وجوه تاریخی است. این منطقه، زیست گاه اقوام ایرانی و محدوده اصلی کشور ایران در دوره‌های مختلف تاریخی بوده است.
این فلات علاوه بر ایران کنونی شامل قسمت‌هایی دیگر نیز بود که بر اثر بروز برخی وقایع ناگوار تاریخی از آن جدا شد. مانند افغانستان در مشرق و بلوچستان در جنوب‌شرقی و قسمتی از ماوراءالنهر در شمال شرقی و قفقاز در شمال غربی این سرزمین، امروز در تمام این نواحی مردم به زبان های ترکی ، کردی ، بلوچی و فارسی صحبت می کنند. دامنه این سرزمین وسیع از سلسله جبال زاگرس در شمال‌غربی تا رشته جبال سلیمان در مشرق امتداد دارد و از شمال به قفقاز و دریای مازندران و تمام امتداد آمو دریا تا سرچشمه آن رودخانه و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود می‌شود و به این ترتیب بین دره‌های حاصلخیز فرات و دجله ا ز یک طرف و از سوی دیگر رودخانه سند، فلات مرتفعی به شکل مثلث وجود دارد که از اطراف توسط کوهها و ارتفاعات بزرگ محاصره شده است. وسعت فلات ایران سه میلیون و هفتصد هزار کیلومتر مربع است. بخش بیشتر آن که یک میلیون و ششصد و چهل و هشت هزار کیلومتر مربع وسعت دارد ایران کنونی را تشکیل می‌دهد. فلات ایران بسیار مرتفع و ارتفاع آن در نقاط مختلف متفاوت است. صحرا و کویر لوت در مرکز این فلات قرار دارند. کوه‌های جنوبی و شرقی آهکی و کوه‌های زاگرس از سنگ خارا تشکیل شده و در بیشتر کوه‌های فلات ایران قله‌های مرتفعی وجود دارد که معروف‌ترین آن‌ها عبارت است از قله دماوند در البرز، قله الوند در مغرب ایران و سبلان در آذربایجان.
نام ایران به معنی سرزمین آریاییان است و از نام قبایلی آمده که در فلات ایران جای گرفتند و ساکنان پیشین را بیرون راندند یا کاملاً بر آنها مسلط شدند. فلات ایران جایگاه نخستین اقامتگاه‌های کوهستانی است که تاریخشان به حدود ده هزار سال می‌رسد. یکی از ویژگی‌های بزرگ این منطقه راه‌هایی است که بین النهرین و جنوب غربی ایران را به شمال شرق ایران و افغانستان و سرزمین چین متصل می‌کرد و از میان این فلات می‌گذشت. از آنجا که ایجاد محوطه‌های مسکونی در یک محل بستگی به دو عامل مهم یعنی استعداد محل برای زندگی و موقعیت جغرافیایی (کوتاه‌ترین و آسانترین راه ارتباط با دیگر مراکز) دارد؛ به همین ترتیب، مراکز فرهنگی در این منطقه (فلات ایران) به علت عدم وجود رودخانه‌های بزرگ و مناسب، بر سر راه‌های ارتباطی شکل گرفته‌است.


طبیعت ایران
سرزمین ما ایران همانطور که گفتیم با وسعتی برابر یک میلیون و ششصد وچهل وهشت هزار کیلومتر مربع بین دریای معتدل خزر و دریای گرم و نیمه گرمسیری عمان و خلیج فارس قرار دارد.
پیشینه زمین شناسی و موقعیت جغرافیایی ویژه آن باعث شده است تا چشم اندازهای بی کران از رشته کوههای عظیم، جنگل های انبوه، جلگه های پهناور، بیابانهای لم یزرع، دشت های حاصلخیز و تالابهای بزرگ در آن پدید آید.
شرایط اقلیمی این سرزمین بسیار متنوع است. در حوزه خلیج فارس حداکثر گرمای هوا به 53 درجه سانتی گراد بالای صفر و در شمال غرب کشور حداقل سرما به ۴۰ درجه زیر صفر می رسد. در جنگلهای سرسبز جنوب غربی دریای خزر، میزان بارندگی سالانه حدود ۲۴۰۰میلی متر است در حالیکه در شنزارهای کویر لوت ممکن است چند سال پیاپی باران نبارد. ارتفاع زمین در ساحل خزر ۲۵متر پایین تر از سطح دریاهای آزاد است در حالی که در میان کوههای بی شمار ایران، تعداد زیادی قله با ارتفاع بالای ۴۰۰۰ متر و قله دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱متر دیده می شود. تنوع زیستی اين سرزمین متناسب با تنوع جغرافیایی و اقلیمی آن است در حالی که دامنه های شمالی البرز از جنگلهای انبوه پهن برگ پوشیده شده است، در میلیونها هکتار از دشت های کویری گیاهی دیده نمی شود و در خورهای سواحل دریای عمان و خلیج فارس جنگلهای حرا روییده است.
 

تنوع جانوری ایران
تنوع جانوری ایران به حدی است که هم سیاه خروس قفقازی و هم اکراس آفریقایی، هم ماهی آزاد شمال و هم تمساح پوزه کوتاه بلوچستان را می توان در آن دید. در آبهای گرم جنوب بزرگترین پستاندار زمین، نهنگ ۱۲۰ هزار کیلوگرمی و در شمال کشور کوچکترین پستاندار شناخته شده روی زمین یعنی حشره خور کوتوله ۲ گرمی زندگی می کند.
با این همه زیبایی و تنوع ما در ايران متاسفانه رفتار خردمندانه ای با طبيعت خود نداشته ایم ! ما بی رحمانه سرمایه های با ارزش طبیعی کشورمان مانند، جنگل ها، چشمه ها و جانوران را نابود کرده ایم، به هر گوشه از سرزمینمان که پا گذاشته ایم آلوده اش کرده ایم.
بدیهی است با از بین رفتن جنگل و مرتع و در پی آن شسته شدن سالانه میلیونها تن خاک و از هم پاشیدن اکوسیستم ها، نابودی حیات وحش چیز غیرمنتظره ای نخواهد بود.حیات وحش که تا چند دهه پیش در سراسر کشور به وفور دیده می شد اکنون در مناطق تحت حفاظت نیز کاهش یافته است. روند تخریب طبیعت چنان سرعتی پیدا کرده است که حتی به پایداری گوشه های پرت و دور افتاده سرزمینمان نیز نمی توانیم اطمینان داشته باشیم. آمارهایی که سازمانهای مسئول، از ویرانی جنگل ها، مراتع و فرسایش خاک ارائه می دهند آنقدر عظیم و موحش است که مسئله را به یک آتش سوزی مهیب شبیه می کند. با این وجود هنوز هم دیر نیست و هنوز همه چیز ویران نشده است، این لطف خداوند است که طبیعت را به گونه ای آفریده که علی رغم شدیدترین آسیب ها، در صورت قدری توجه و مراقبت دوباره خود را احیاء می کند و به بخشندگی خود نسبت به انسان ادامه می دهد ولی هر چه که این تخریب وسیع تر باشد احیاء آن زمان بیشتری می طلبد و گاه در نهایت تاسف آنقدر شدت تخریب زیاد است که هرگز راه بازگشتی نمی ماند.


اکنون چاره چیست؟ وظیفه هر یک از ما چیست؟ مسلما باشناخت هر چه بیشتر این طبیعت زیبا و کم نظیر می توانیم دست در دست یکدیگر گامهایی موثر در جهت حفظ آنچه که هنوز باقی مانده است برداریم. بی شک آموزش و فرهنگ سازی، از اهمیت فراوانی برخوردار است، ما با آگاهي و شناخت از طبيعت مي توان يم رفتار مسئولانه ای نسبت به آن داشته باشیم. انسان تا زمانیکه نسبت به موضوعی بیگانه است، چندان علاقه ای به آن نشان نمی دهد ولی هنگامیکه از آن موضوع شناخت پیدا می کند ، می خواهد بیش تر و بیشتر در آن مورد بداند و هر چه می گذرد به آن موضوع بیشتر عشق می ورزد.
پس بیائید تصمیم بگیریم تا طبیعت زیبایمان را بیشتر بشناسیم و از آن بیش از پیش حفاظت کنیم، تا بتوانیم آذربایجان مان را سرسبز تر ببینیم، چهارمحال مان راپر آب تر، زاینده رود و کارون مان را جاری تر و دماوندمان را شفاف تر ببینیم. بیائید تا باز هم در مازندران و گیلان جنگل ببینیم و در خلیج فارس و دریای عمان ماهی. با طبیعت آشتی کنیم تا پرندگان مان همچون گذشته به شهرها بازگردند و در کنار ما احساس امنیت کنند. چشمهای خود را بشوئیم و طور دیگر به طبیعت بنگریم.



اکوتوریسم، مناطق تحت حفاظت محیط زیست و قوانین و مقررات آن
با افزايش جمعيت بشر در كره زمين و ارتقاء زندگي ماشيني، روز به روز تما يل افراد به پناه بردن به طبيعت براي رسيدن به آرامش و آسودگي افزايش مي يابد. اين م سئله تقاضای افراد برای استفاده از تورهاي طبيعت گردي را افزايش مي دهد. در اين مبحث به بررسي اصول و مباني اكوتوريسم پرداخته مي شود. آنچه در اكوتوريسم بسیار اهمیت دارد پايبندي به حفاظت از طبيعت و استفاده پايدار از آن است. اكوتوريست واقعي فردي است كه مسئولانه در طبيعت حضور پيدا مي كند و تلاش دارد كه کمترین تاثير منفي را بر طبيعت و فرهنگ محیط پيرامون خود داشته باشد و به حفاظت آن کمک كند. اکوتوریسم شا خه ای از طبیعت گردی است و با آن تفاوت دارد.


آشنایی با پرندگان ایران و جاذبه های پرنده نگری
در ايران حدود ۵۱9 گونه پرنده وجود دارد. تعدادي از آنها در ايران زاد آوری مي كنند، تعدادي زمستان گذرانند و تعدادي بطور اتفاقي ديده مي شوند. تعدادي از گونه ها نيز از مناطق ديگر به كشور ما وارد شده اند. ایران بعلت موقعيت خاص جغرافيايي خود و نيز بعلت قرار گرفتن در مسير مهاجرت پرندگان در فصل سرما ميزبان تعداد زيادي از پرندگان مهاجري است كه گاهي ماهها ميهمان ما هستند و گاه بطور گذري چند روزي براي رفع خستگي به تالاب ها و درياچه هاي ايران مي آيند. مشاهده پرندگان در زيستگاه طبيعي شان از جذابيت خاصي برخوردار است.
در بسياري از كشورها به خصوص كشورهاي اروپايي مشاهده پرندگان علاقمندان فراواني دارد كه بطور حرفه اي آن را دنبال مي كنند. در اين مبحث اساتيد امر در تلاش هستند تا با معرفي گونه هاي مختلف پرندگان ايران، با زيستگاههاي مختلف، نحوه پرواز، صداي پرندگان، رفتارشناسي، پديده مهاجرت، روش هاي استفاده از دوربين و تلسكوپ براي مشاهده پرندگان، ابزار و وسايل سفرهاي پرنده نگري و... نگرشي تازه در افراد بپرورانند و آنها را تشويق كنند تا بجاي استفاده از اسلحه براي شكار پرنده و تشخيص آنها از طريق مزه شان، به شناخت آنها و مشاهده آنها با دوربين چشمي و عكاسي از آنها بپردازند. در سفر آموزشی که همراه با مدرس درس مربوطه اجرا می گردد فراگیران از نزدیک وبه صورت ملموس می توانند پرندگان را در طبیعت مشاهده کرده و تنوع و پراکندگی آنها را درک کنند.
تجربه مشاهده پرندگان و شنیدن صدای دلنشین آنها و تماشای رفتارهای غریزی شان، برای فراگیران دوره همواره تجربه ای به یاد ماندنی خواهد بود که برای سالها آنرا فراموش نخواهند کرد. این درس به شناخت فراگیران از انواع پرندگان کمک شایانی می کند و باعث می شود در تمامی سفرهای طبیعت گردی مشتاقانه به دنبال دیدن گونه های مختلف پرندگان باشند و از شنیدن صدای آنها لذت ببرند.


آشنایی با گياهان ايران
هر چند مناطق بسیاری از ایران هنوز از نظر گیاه شناسان کم و بیش ناشناخته باقی مانده است و هر برنامه جمع آوری گیاهی از سرزمین های دور افتاده هنوز با کشف چند گونه جدید همراه است ، با وجود این ، انواع گیاهان ایران بيش از 8 هزار گونه تخمین زده می شود و این تعداد تقریبا معادل گیاهان سراسر اروپاست که تقریبا 4 برابر ایران وسعت دارد. گياهان به عنوان اولين حلقه زنجيره غذايي نقش مهمي در زندگي بشر و ساير جانداران در طبيعت دارند.
گياهان در مناطق مختلف با طبيعت پيرامون خود سازگار شده اند. به عنوان مثال گياهان مناطق كويري و خشك با ريشه هاي بلند خود سعي دارند هر چه بيشتر آب را از اعماق زمين جذب كنند و يا اينكه تا حد امكان سطح برگهاي خود را كاهش دهند تا حداقل تبخير را داشته باشند.
اين نوع سازگاري ها در گياهان كه به علت عدم توانايي در حركت، به آنها قدرت بيشتري براي زندگي در شرايط سخت مي دهد به ويژه در كشور عزيزمان ايران كه بيش از يك پنجم آنرا مناطق خشك و بياياني تشكيل مي هد از اهميت ويژه اي برخوردار است. گياهان در زيستگاههاي مختلف روشهاي سازگاري متنوعي دارند .به عنوان مثال درخت حرا (Avecina marina) كه نام آن به افتخار دانشمند بزرگ ايراني بوعلي سينا نامگذاري شده است مي تواند بعلت ساختار ويژه ريشه اش در آب كاملا شور زندگي كند. فراگیران به روش های مختلف مانند شکل برگ، ریشه، فرم ساقه، دانه و میوه و سایر مشخصه های گیاهان به شناسایی آنها می پردازند. در اين مبحث همچنين به طبقه بندي گياهان پرداخته مي شود از گياهان با ساختار ابتدايی و ساده گرفته تا گياهان تكامل يافته تر. در سفر آموزشي در طبيعت فراگيران با عكاسي از گونه هاي مختلف و شناسايي آنها به ارتقاء دانش گياه شناسی خود كمك مي كنند. شرکت کنندگان در دوره با شناختن گیاهان مختلف در طبیعت می آموزند که چگونه ازآنها حفاظت کنند.

 

زمين شناسي و جاذبه های ژئوتوريستی ایران
امروزه در دنيا توجه خاصي به چشم اندازهاي طبيعي كه توسط انواع فرسايش هاي طبيعي به وجود مي آيد مي شود. از طرفي مشاهده، مطالعه، عكاسي و... از پديده هاي زمين شناسي از سرگرمي هاي افراد علاقمند به طبيعت مي باشد. پدیده های زمین شناسی از قبیل شکستگی، کوهزایی، آتشفشان و... همواره توجه انسان ماجراجو را به خود جلب كرده است. در کشور ما ایران پدیده های زمین شناسی زیبایی وجود دارد که گاها در دنیا کم نظیر است.
از آنجا که ایران کشوری است که روینوار خشک و نیمه خشک دنیا واقع شده است و به دلیل وجود بادهای شدید به ویژه در نواحی بیابانی پدیده فرسایش در بسیاری از بخشهای ایران نمود زیبایی دارد و اشکال دیدنی فراوانی بوجود می آورد. به این دلیل توریسم زمین شناسی یا اصطلاحا ژئوتوریسم در ایران اهمیت می یابد.
پدیده کلوتها در شهداد کرمان ، اشکال فرسایشی نواحی خراسان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان و ...... از انواع فرمهای زمین شناسی کشور ما محسوب می شوند. شاید اوج این پدیده ها را بتوان در جزیره قشم در جنوب ایران مشاهده کرد، جایی که تنها ژئوپارک خاورمیانه از سوی یونسکو در آن به ثبت رسیده است. گنبدهای نمکی، دریاچه نمکی، انواع غارهای آهکی و نمکی و روستاهای صخره ای مانند میمند و کندوان و ... همه از جاذبه های ژئوتوریستی ایران هستند.
در اين مبحث فراگيران طي بازديد عملي از طبيعت و مشاهده و شناسايي انواع کانی ها، سنگها، گسل ها، گنبدهای نمکی و سایر ساختارهای ویژه زمین و نیز با کمک انواع نقشه هاي زمين شناسي در شناسايي هر چه بیشتر كشور عزيزمان ايران گام برمي دارند. بخش مهمی از امتیاز ارزیابی در این درس به مشاهدات فراگیران در طبیعت و نیز گزارش سفر آنها تعلق دارد.


فنون استقرار و زندگی در طبيعت و اصول نقشه خوانی
حضور در طبيعت اصول و فنوني دارد كه در اين مبحث به آن پرداخته مي شود. روشهاي كمپ زدن در طبيعت، طرز کار با قطب نما، جهت یابی به كمك عوامل طبيعي و ابزار هاي ساخت بشر، روشن كردن آتش در طبيعت، وسایل مورد نیاز درکیف بقا، سازماندهی سفرهای طبیعت گردی و... از موضوعات اين درس مي باشد. پياده روي در شب بدون استفاده از نور چراغ قوه و تنها با اتكاء بر قدرت بينايي فرد از تجربيات جالبي است كه فراگيران آن را در تجربه مي كنند و اين موضوع به گفته آنها به تقويت اعتماد به نفس و اراده آنها كمك مي كند.
تجربه فعالیت های گروهی و مشارکتی، کمک به دیگران و حمایت یکدیگر از تجربه های جذابی است که همواره خاطره خوشی در ذهن شرکت کنندگان دوره ثبت می کند. روحیه همکاری و فعالیت های تیمی از درس های به یاد ماندهی این مبحث است.


 

 

آشنايي با حشرات و پروانه های ایران
در طبيعت به خصوص در فصل بهار و تابستان حشرات را می توان بيش از هر جانوري مشاهده كرد، به همین دلیل این مبحث یکی از مباحث سوال برانگیز اکوتوریست های کنجکاو و علاقمند است. حشرات به دلايل متعددي پرجمعيت ترين موجود كره زمين مي باشند. آنها با دارا بودن پوشش سخت كيتيني بدن خود و نيز قدرت پرواز و فرار از دست انواع دشمنان وروشهاي سازگاري هنرمندانه خود با طبيعت و... از شانس بزرگي در زنده ماندن در شرايط مختلف طبيعي برخوردارند.
تعدادي از حشرات از زمان دايناسورها در کره زمين باقيمانده اند، زندگي گروهي، نظم، مشارکت و پشتكار در حشراتي مانند مورچه و موريانه مي تواند الگويي مناسبي براي زندگي ما انسانها باشد. بشر امروزه دربسياري موارد از حشرات به ویژه از نحوه پرواز و حركات ظريف دست و پاي آنها در صنعت هواپيمايي ايده گرفته است. در ايران پروانه ها و حشرات اندميك فراواني وجود دارد كه بسياري از آنها هنوز ناشناخته مانده اند و زمينه مناسبي براي فعاليت علاقمندان و محققان جوان را فراهم مي كند. در این مبحث فراگیران با تنوع فراوان این دسته از جانوران آشنا شده و با کمک استاد درس هر چه بیشتر با اهمیت حشرات در زندگی بشر، راسته های مختلف حشرات، نحوه جمع آوری و شناسایی آنها، زیستگاه حشرات، نحوه پرواز، طبقه بندی آنها(تاکسونومی)، روش های تولید صدا، چرخه زندگی و تکامل در حشرات آشنا می شوند. از طرفی در سفر آموزشی این درس در طبیعت فراگیران با جمع آوری تعدادی ازگونه های حشرات و نامگذاری آنها و نیز با کمک ابزار کمک آموزشی به شناسایی هر چه بیشتر این جانوران ارزشمند می پردازند. همچنین در بسیاری موارد در این سفر هراس بی مورد افراد نسبت به حشرات رفع خواهد شد.

 

آشنایی با پستانداران ايران
در زيستگاه هاي طبيعي مشاهده جانوراني مانند قوچ و ميش، بز كوهي،‌ آهو،‌گوزن و يا حتي خرگوش كار ساده ای نيست. گاهي افراد بي دليل از حيواناتي كه گمان مي كنند در طبيعت آنها را مورد حمله قرار مي دهند ترس و واهمه دارند غافل از اينكه آن حيوانات يا آنقدر كمياب هستند كه مشاهده آنها در طبيعت روزها و حتي ماهها وقت، انرژي و شانس مي خواهد ! (از جمله مي توان به يوز پلنگ آسيايي اشاره نمود كه حيواني ترسو است و در ايران به دلايل مختلف به خصوص از دست رفتن زيستگاه طبيعي و كافي نبودن مواد غذايي مورد نیازش در خطر انقراض قرار دارد) و یا بسیاری از این حیوانات ذاتا در مواجهه با انسان فرار می کنند و هرگز در پی رویا رویی و حمله به انسان نیستند. به هر حال آگاهي مردم ايران از اهميت پستانداران و نداشتن ترس و واهمه بي جا از آنها مي تواند نقش به سزايي در حفاظت از آنها داشته باشد.
در ايران حدود 190 گونه پستاندار وجود دارد كه تعدادي از آنها مانند يوز آسيايي و گورخر ايراني آخرين بازماندگان در جهان هستند. فراگیران در این مبحث با گونه های ارزشمند پستانداران در ایران و همچنین زیستگاه آنها و چگونگی حضور در طبیعت برای مشاهده این گونه جانوران اطلاعاتی کسب می نمایند و به منظور آشنایی هر چه بیشتر با فرم بدن، اندازه جثه، فرم شاخ، رنگ بدن، تعداد ناخن ها و ... بازدیدی از یکی از موزه های حیات وحش خواهند داشت . فراگیران با عکاسی از این پستانداران و تهیه گزارش، هر چه بیشتر به ارتقای دانش خود در این زمینه کمک می کنند.

 

آشنايي با خزندگان و دوزيستان ايران
در ایران در زیستگاههای مختلف (کوهستانی ، کویری ، جنگلی و... ) انواعی از خزندگان و دوزیستان قابل مشاهده است که همگی توانسته اند با شرایط مختلف زیستگاهی خود را سازگار کنند. بسیاری از خزندگان نقش مهم و با ارزشی در زندگی بشری دارند که معمولا عموم مردم از این ارزش بی خبرند و در بسیاری موارد این جانوران را دچار بی مهری و حتی آزار قرار می دهند.
اهمیت خزندگان و دوزیستان در زندگی بشر، ویژگی های رفتاری خزندگان و دوزیستان، خصوصیات ظاهری، چگونگی استتار، راسته های مختلف و روش های شناسایی آنها، مکانیزم های دفاعی، چرخه زندگی، مارهای خطرناک و بی خطر و نکات ایمنی در مورد آنها، تنوع زیستگاهی، روش های جستجوی آنها در طبیعت و وسایل مورد نیاز در سفرهای تحقیقاتی خزنده شناسی و.... از موضوعاتی است که در این مبحث به آن پرداخته می شود.

 


 

آشنایی با كوهها و غارهای ایران
از آنجايي كه بيش از نيمي از ايران كوهستاني است اهميت اين عنوان درسي بسيار آشكار است. كوهنوردي علاقمندان زيادي در كشور عزيزمان ايران دارد. شناخت كوههاي با اهميت ايران، موقعیت ایران در نوار کوهزایی جهان، تعدادی از مسيرهاي مهم صعود کوهنوردی، وجه تسمیه کوههای ایران، آشنايي با اصول كوهنوردي،‌ چگونگي كوله بستن، وسايل مورد نياز در سفرهاي كوهنوردي و... از مباحث مهم اين درس است. در اين دوره معمولا تعدادي از كوهنوردان نيز شركت مي كنند كه همگي آنان اذعان دارند كه شناخت جنبه هاي مختلف طبيعت به ويژه حيات وحش ديدگاه تازه اي به آنها مي دهد كه براي آنها لذت چندگانه اي از طبيعت را باعث مي شود. دراین درس فراگیران می آموزند که چگونه در کوهستان گام بردارند و چگونه از مواد غذایی و آب همراه با خود استفاده کنند. اگر در کوه دچار مشکل شدند چگونه از خود و دیگران محافظت کنند.
تاريخچه غارنوردي در ايران، انواع غارها، غارشناسي، غارنوردي حرفه اي و غير حرفه اي، گياهان و جانوران غارزي، تجهيزات مورد نياز در غارنوردي، سرپرستي درغارنوردي و.. موضوعاتي است كه در مبحث غارها به آن پرداخته مي شود.

 


 

آشنایی با عشاير ايران
با توجه به تنوع اقليمي ايران كه از موقعيت خاص جغرافيايي كشور پهناورمان تاثير گرفته است، عشایرمختلف (كرد ، ‌لر ، بلوچ، ترك ، تركمن و عرب ) در سرزمين ما زندگي مي كنند. این مبحث به معرفي آنها و شيوه زندگي شان و نيز نحوه كوچ در زندگي كوچ نشينان مي پردازد.
زندگي عشاير با طبيعت آميخته است تقويم كوچ با تقويم طبيعت عجين شده است و هر نوع تغييرات آب و هوايي و طبيعي بر زندگي آنها تاثير مي گذارد. به دليل اينكه عشاير جزء جدایی ناپذیر طبيعت هستند در اين دوره به معرفي عشاير مختلف ايران و بررسي شيوه هاي زندگي آنها پرداخته مي شود. همچنین فراگیران دوره که در آینده راهنمایان طبیعت گردی خواهند شد می آموزند که با عشایر چگونه باید رفتار کنند و در مواجه با آنها چه ملاحظاتی را باید رعایت کنند. می آموزند تا چگونه گردشگران را برای بازدید از محل زندگی عشایر و نحوه زندگی شان آماده سازند تا کمترین تاتیر منفی بر زندگی و فرهنگ آنها داشته باشند. 

 

 

 

فنون و مهارت های تورگردانی
شرکت کنندگان در طول دوره پس از آشنایی کلی با مباحث مختلف مربوط به طبیعت و ارتقاء سطح دانش علمی و کاربردی خود می بایست خود را برای انتقال این اطلاعات را به گردشگران آماده کنند.
به این منظور در این مبحث تکنیک ها و فنون مختلف هدایت تورهای طبیعت گردی به آنها آموزش داده می شود. چگونگی طراحی و اجرای تورهای طبیعت گردی و ملاحظات آن، مسئولیت ها، وظایف و ویژگی های راهنمای تور، مهارتهای ارتباطی، زمان، مکان و روش های صحیح انتقال اطلاعات به گردشگران، توجه به نیازها و خواسته های آنها، پیش بینی و مواجه با مشکلات و خطرهای احتمالی در تورهای طبیعت گردی، مدیریت بحران، طرز پاسخگویی به انواع پرسش های گردشگران ، روش های عملی اخذ مجوزهای لازم برای سفرهای اکوتوریستی، اطلاعات کلیدی و کاربردی در اجرای تور و نیز مختصری در مورد نرخ گیری سفر و... در این مبحث آموزش داده می شود. مشارکت شرکت کنندگان در کلاس از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این شیوه به تقویت اعتماد به نفس آنها کمک شایانی می کند .اعتماد به نفس از مهمترین ویژگی های راهنمایان تور است که به آنها کمک می کند در شرایط مختلف بتوانند تصمیم های درستی اتخاذ کنند.

 

آشنایی با روحیات ملل
درس روحيات ملل آشنایی با ويژگي هاي به نسبت ثابت رفتار ملتهاست. در روحيات‌ ملل‌ از مباحث‌ ارتباطات‌اجتماعي ‌شناسي‌، روان‌شناسي‌، مردم شناسي، تاريخ،جغرافيا و... بهره گرفته مي شود. روحيات ‌ملل‌ درباره‌روحيات‌، خصوصيات‌ ورفتار نسبتا ثابت‌ ملتها بحث‌ مي‌كند.
براي‌ نمونه‌ زماني‌ كه‌ مي‌گوييم‌ هوشمندي‌ فرانسوي‌، دقت‌ ژاپني‌، نظم آلمانی ، تساهل‌ هلندي‌ و ... بايد بدانيم‌ چه‌ مواردي‌ باعث‌ به‌ وجود آمدن‌ اين‌ صفات‌ و روحيات‌ شده‌ است‌.
به عنوان مثال خصوصیات و ویژگی های ایرانی ها ارتباط کاملا مستقیمی با شرایط اقلیمی و آب و هوایی و موقعیت استراتژیکی ایران زمین دارد. بردباری، بی نظمی، بی اعتمادی، سازگاری، تک زیستی و... از ویژگی های ایرانیان است که محصول شرایط زیستی آنان می باشد. با شناخت‌ روحيات‌ ملل‌ مختلف‌ و آموزش طرز رفتار با آنها، مي‌توانيم‌ ميزبان‌ خوبي‌ براي‌ جهانگردان‌ باشيم‌ و صنعت‌ گردشگری را گسترش‌ دهيم‌ و خاطره خوشی را برای گردشگران فراهم سازیم.

 

زبان تخصصی انگلیسی
از آنجایی که تسلط به حداقل یکی از زبان های خارجی از شرایط مهم راهنمای تور است چرا که وی که می بایست علاوه بر اجرای تورهای داخلی، میزبان گردشگران بین المللی نیز باشد، این درس از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
هر چند که ارتقاء زبان انگلیسی در مدت کوتاه امکان پذیر نمی باشد ولی در این مبحث فراگیران بطور کلی با واژه های تخصصی گردشگری به ویژه گردشگری طبیعت آشنا می شوند و انگیزه کافی برای ارتقاء هر چه بیشتر زبان انگلیسی پیدا می کنند.
لازم به توضیح است افرادی که به زبان های دیگر مانند آلمانی، اسپانیایی، ژاپنی، فرانسوی، ایتالیایی و... تسلط دارند در کلاس هایی که به طور مجزا در یکی از آموزشگاههای مورد تائید دفتر برنامه ریزی آموزشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برگزار می شود با ارائه پروژه ای، این واحد درسی را می گذرانند.

 

آشنايي با اكوسيستم هاي ايران‌
ایران از تنوع عظیمی از اکوسیستم ها و جاذبه های متناسب با آنها برخوردار است. در هم آمیختگی اکوسیستم های ایران در فواصل کم و پهنه های بسیار نزدیک باعث بوجود آمدن جاذبه ها و پتانسیلهای بسیار منحصر بفرد در ایران شده که علت ایجاد آنها و ظرفیتهای اکوتوریستی آنها و پراکنش آنها به ویژه با آن جاذبه هایی که یک راهنمای تور باید از آن شناخت داشته باشد، موضوع این درس است.
در حقیقت فراگیران با آشنایی با ویژگیهای اکوسیستمی و جاذبه های ایران قادر خواهند بود با ترکیب این درس با سایر دروس مثل اکوتوریسم و فنون راهنمایان، تور طراحی کنند و آن برنامه ها را به آژانس های مجری تور پیشنهاد دهند.
با توجه به این که فراگیران در طول دوره با مفاهیمی چون مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست و اکوتوریسم آشنا می گردند، در حقیقت این عنوان درسی به آن ها دیدگاه بسیار مناسبی از وضعیت طبیعت ایران می دهد. آشنایی با اکوسیستم های مختلف (کوهستانی، کویری، ساحلی، آبی، جنگلی و...) و چگونگی دسترسی به آنها، حساسیت های زیست محیطی و فرهنگی منطقه، فصل مناسب برای بازدید از آنها، وضعیت کلی حیات وحش در مناطق مختلف و... از دیگر مباحث مورد بررسی در این عنوان می باشد.
 

بهداشت سفر و کمکهای اولیه
با توجه به اینکه راهنمای تور در طول سفر با شرایط مختلفی مواجه است و با توجه به این که معمولا راهنمای طبیعت گردی در طبیعت با مشکلات پیش بینی نشده ای برخورد خواهد کرد،آشنایی با اصول کمکهای اولیه بسیار ضروری به نظر می رسد.
در این عنوان درسی فراگیران با بیماری های سفر، علائم حیاتی انسان، انواع مارگزدیدگی ها، مسمومیت ها،شکستگی ها، سوختگی ها، بیماری های قلبی، روش تنفس مصنوعی (بطور عملی) و نحوه مواجه و درماناولیه آنها (تا مرحله رساندن بیمار به مرکز درمانی و معاینه توسط پزشک متخصص ) آشنا می شوند. همچنین
در این مبحث شرکت کنندگان در دوره تا حد امکان با تمرین های عملی در کلاس، خود را برای مواجه با انواع مخاطرات سفر آماده می سازند.
 

سمینارهای مرتبط با طبیعت گردی
در این دوره بر حسب نیاز هر دوره سمینارهای مختلفی مانند :
نقشه خوانی، آشنایی با نژادهای مختلف اسب در ایران، آشنایی با عکاسی در طبیعت، آشنایی با نجوم، آشنایی با ابزار و وسایل مورد نیاز در طبیعت، آشنایی با موزه ها و... برگزار می شود. این سمینارها معمولا در یک جلسه برگزار می شود ولی بر حسب مورد می تواند بیش از یک جلسه نیز باشد. در اینجا به دونمونه از سمینارهای آموزشی اشاره می شود.

 

 

 

 

آشنايي با نژادهاي مختلف اسب
باتوجه به اهميت اسب در ايران به ويژه در ايران قديم در اين مبحث به مشاهده و مطالعه نژادهاي مختلف اسب پرداخته مي شود. تاريخچه سواركاري، مسابقات ورزشي با اسب و بازيهاي سنتي مانند چوگان كه اصالتا به كشور عزيزمان ايران تعلق دارد و... از مباحث مورد بررسي در اين عنوان درسي است که در قالب سمینار اجرا می گردد. فراگيران طي بازديد عملي از یکی از باشگاه های سوار کاری که در آن نژاد های مختلف اسب نگهداری می شود مي توانند با انواع اسب ها آشنا شده و آنها را از نظر چابکی، جثه و توانایی شرکت در مسابقات مختلف با يكديگر مقايسه كنند.

 

 

 

 

 

 

عکاسی در طبیعت
هرچند که راهنمای تور در طول سفر همواره در حال اجرای وظایف خود در ارائه هر چه بهتر خدمات در تور به گردشگران است ولی با توجه به اهمیت سفرهای هنری در طبیعت و ترویج سفرهای طبیعت گردی (داخلی و بین المللی ) به مناطق مختلف ایران جهت عکاسی و نیز نیاز راهنما به آگاهی کلی در مورد مباحث اولیه عکاسی در طبیعت مانند نورسنجی و... این عنوان به فراگیران دوره آموزش داده می شود و اطلاعاتی کلی در این زمینه به آنها ارائه می گردد.ثبت عکس پرندگان و سایر اجزای طبیعت همچنین در مواردی می تواند به عنوان سند مشاهده آن گونه از حیات وحش نقش به سزایی در شناسایی و معرفی گونه های گیاهی و جانوری باشد.بعضا دیده شده که فراگیران دوره با عکاسی از گونه ای توانسته اند حضور آن گونه را در آن منطقه مشخص به اثبات برسانند.


تاریخ تکمیل فرم:۱۳۹۳,۱۰,۲۱
بازدید: 3402